ఆదర్శ మూర్తి అన్ని తరాలకు స్ఫూర్తి -నెహ్రూ జీవితం

డాక్టర్ దేవరాజు మహారాజు గారి తెలుగు ప్రసంగం ఆధారంగా

కొంతమంది నెహ్రూ గతానికి చెందిన వ్యక్తి అంటారు. కానీ నా అభిప్రాయం ప్రకారం నెహ్రూ కేవలం గతానికే కాదు, వర్తమానానికి, భవిష్యత్తుకూ చెందిన వ్యక్తి. ఒక దేశాన్ని నిర్మించడం అంటే ఎంతో కష్టం, ఎంతో త్యాగం అవసరం. ఆ రెండింటినీ తన జీవితంతో చూపించిన నాయకుడు నెహ్రూ. ఆయన జీవితం పాత తరాలకు మాత్రమే కాదు, ఈరోజు యువతకు, రాబోయే తరాలకు కూడా ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది. నేను దీనిని బలంగా నమ్ముతాను.

నెహ్రూ దూరదృష్టి ఉన్న నాయకుడు. ఆయన నాస్తికుడు, హేతువాది కూడా. కానీ ఇవన్నీ పక్కన పెడితే తప్పకుండా చెప్పాల్సిన ఒక విషయం ఉంది — “శాస్త్రీయ దృక్పథం”. “సైంటిఫిక్ టెంపర్” అనే పదాన్ని ప్రపంచానికి పరిచయం చేసిన వ్యక్తి పండిట్ జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ. ఈ పదం ఇప్పుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా వినిపిస్తోంది. కానీ ఆ ఆలోచనను ఈ దేశం నుంచి ప్రపంచానికి అందించినవాడు నెహ్రూ అనే విషయం గుర్తుంచుకోవాలి.

భారతదేశంలో శాస్త్రీయ ఆలోచనల మూలాలు

శాస్త్రీయ దృక్పథం నెహ్రూతోనే మొదలైందా? కాదు. ప్రపంచంలో తొలి భౌతికవాద ఆలోచనలకు భారతదేశమే పుట్టినిల్లు. బుద్ధుడికంటే ముందే చార్వాకులు ఎన్నో ప్రశ్నలు లేవనెత్తారు. కానీ కాలక్రమంలో ఆ ఆలోచనలన్నింటినీ మనువాద శక్తులు అణచివేశాయి. అందుకే చార్వాకుల సాహిత్యం ఇప్పుడు దాదాపు మనకు అందుబాటులో లేదు.

అలాంటి పరిస్థితుల్లో ఎన్నో శతాబ్దాల తర్వాత నెహ్రూ మళ్లీ ఆ ఆలోచనను ముందుకు తీసుకొచ్చారు. ఈ దేశం ముందుకు వెళ్లాలంటే శాస్త్రీయ దృక్పథమే మార్గమని చెప్పారు. మూఢనమ్మకాలను వదలాలని అన్నారు. సంప్రదాయం పేరుతో జరుగుతున్న గందరగోళాన్ని తొలగించాలని చెప్పారు. మానవ సమాజం విజ్ఞానంతోనే అభివృద్ధి చెందిందని, భవిష్యత్తులో కూడా అలాగే ముందుకు సాగుతుందని ఆయన నమ్మారు.

నెహ్రూ స్వయంగా శాస్త్రవేత్త కాదు. ఆ కాలంలోని గాంధీ, సర్దార్ పటేల్ లాంటి విద్యావంతుల మాదిరిగానే ఆయన కూడా బ్రిటన్ వెళ్లి న్యాయశాస్త్రం చదివి బారిస్టర్ అయ్యారు. ఆ రోజుల్లో బ్రిటన్‌లో న్యాయవిద్య చదవడం గొప్ప విషయంగా భావించేవారు. కానీ న్యాయవాదిగా మారిన ఈ వ్యక్తి తన దృష్టిని సమాజంలోని అసమానతలపై పెట్టాడు. ఈ దేశంలోని సమస్యలకు శాస్త్రీయ దృక్పథమే నిజమైన పరిష్కారం అని ఆయన నిర్ణయానికి వచ్చాడు.

త్యాగాలతో నిండిన జీవితం

నెహ్రూ గురించి కొన్ని వ్యక్తిగత విషయాలు కూడా గుర్తు చేసుకోవాలి.

ఆయన కుటుంబం కాశ్మీర్ నుంచి అలహాబాద్‌కు వచ్చి స్థిరపడింది. ఆయన తండ్రి చాలా ధనవంతుడు. వారి ఇల్లు ఆనంద్ భవన్ తర్వాత దేశానికి అంకితం చేయబడింది. నెహ్రూ తన కుటుంబ ఆస్తులన్నింటినీ దేశానికి ఇచ్చేశారు. తన కోసం ఏమీ దాచుకోలేదు. అలాంటి వ్యక్తిని తక్కువ చేసి మాట్లాడేవారి గురించి ప్రజలే ఆలోచించాలి.

ఇంకా ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే — స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం కోసం 14 సంవత్సరాల పాటు జైలులో గడిపిన రాజకీయ నాయకుడు నెహ్రూ. గాంధీజీ కూడా ఎంతో త్యాగం చేశారు. కానీ అత్యధిక కాలం జైలు జీవితం గడిపింది నెహ్రూనే. ఇది ఎవరో చెప్పిన కథ కాదు. సర్దార్ పటేల్ నెహ్రూకు రాసిన లేఖల్లోనే ఈ విషయం కనిపిస్తుంది. ఆ లేఖలను ఢిల్లీలోని నేషనల్ బుక్ ట్రస్ట్ ప్రచురించింది. ఆ సంస్థలో నేను పదేళ్లు సలహా సభ్యుడిగా పనిచేశాను. ఆ లేఖల్లో పటేల్‌కు నెహ్రూపై ఉన్న గౌరవం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

నెహ్రూ – పటేల్ గురించి నిజం

ఇప్పుడు ఒక తప్పుడు ప్రచారం జరుగుతోంది. పటేల్‌ను నెహ్రూకు ప్రత్యామ్నాయంగా చూపిస్తూ, సంస్థానాల విలీనాన్ని పూర్తిగా పటేల్ ఒక్కడే చేశాడని చెబుతున్నారు.

చరిత్ర చెబుతున్న నిజం వేరేలా ఉంది. నెహ్రూ ప్రధానమంత్రి అయిన తర్వాత పటేల్‌ను హోం మంత్రిగా పనిచేయమని కోరారు. దానికి పటేల్ ఇచ్చిన సమాధానం చాలా వినయంగా ఉంది. “మీరు నన్ను ఎంపిక చేయడం నాకు గౌరవం. వయస్సులో నేను పెద్దవాడినైనా, మీ త్యాగాలు, మీ జ్ఞానం, మీ నిర్ణయాల ముందు నేను చిన్నవాడిని. మీతో కలిసి పనిచేయడానికి సంతోషంగా సిద్ధంగా ఉన్నాను” అని ఆయన రాశారు.

రాజ్యాంగ పరంగా కూడా ప్రధానమంత్రి అనుమతి లేకుండా హోం మంత్రి పెద్ద నిర్ణయాలు తీసుకోలేడు. కాబట్టి కాశ్మీర్, హైదరాబాద్ వంటి సంస్థానాల విలీనాన్ని పటేల్ ఒక్కడే చేశాడని చెప్పడం నిజం కాదు. పటేల్ చేసిన ప్రతి పని ప్రధానమంత్రి నెహ్రూ ఆమోదంతోనే జరిగింది.

అయితే ఇప్పుడు ఎందుకు పటేల్‌ను ప్రత్యేకంగా ముందుకు తెస్తున్నారు? ఆయన గుజరాత్‌కు చెందిన నాయకుడు కావడం ఒక కారణం. మరో కారణం నెహ్రూను తగ్గించడానికి ఆయనను ఉపయోగించడం. ఇంకా ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే — పటేల్ గౌరవార్థం నిర్మించిన స్టాచ్యూ ఆఫ్ యూనిటీ, నెహ్రూ ప్రారంభించిన సర్దార్ సరోవర్ ప్రాజెక్టు పక్కనే ఉంది. ఆ విగ్రహ నిర్మాణానికి ఖర్చు చేసిన మూడు వేల కోట్ల రూపాయలు చైనాకు వెళ్లాయి. “మేక్ ఇన్ ఇండియా” అని చెప్పే ప్రభుత్వం భారతీయ కళాకారులను, ఇంజనీర్లను పక్కన పెట్టింది.

రచయితగా, ఆలోచనాపరుడిగా నెహ్రూ

నెహ్రూ నాయకుడిగానే కాదు, రచయితగానూ గుర్తుండిపోతారు.

“డిస్కవరీ ఆఫ్ ఇండియా”, “టువార్డ్స్ ఫ్రీడమ్” వంటి పుస్తకాలు ఇప్పటికీ ప్రజల్లో గుర్తుండే రచనలు. “డిస్కవరీ ఆఫ్ ఇండియా” మొదట జైలులో ఉన్నప్పుడు తన కుమార్తె ఇందిరాకు రాసిన లేఖల రూపంలో ప్రారంభమైంది. భారత చరిత్ర, సంస్కృతి, నాగరికతపై ఆయన చేసిన విస్తృత అధ్యయనం అందులో కనిపిస్తుంది. తర్వాత అవే పుస్తకంగా వెలువడ్డాయి.

1952 అక్టోబర్ 19న మేఘాలయలోని షిల్లాంగ్‌లో జరిగిన ఒక సభలో నెహ్రూ చేసిన ప్రసంగం ఆయన ఆలోచనలను స్పష్టంగా చూపిస్తుంది.

“దేశం అంటే కేవలం పర్వతాలు, నదులు, పంట పొలాలు మాత్రమే కాదు. నగరాలు, గ్రామాలు మాత్రమే కాదు. దేశం అంటే అక్కడ జీవించే ప్రజలు. నా దేశ ప్రజలను అర్థం చేసుకోవడానికి నేను ప్రయత్నించాను. వారి జీవితం, వారి అవసరాలు తెలుసుకోవాలని చూశాను. హిమాలయాల నుంచి కన్యాకుమారి వరకు, పశ్చిమ సరిహద్దుల నుంచి తూర్పు తీరాల వరకు నేను పర్యటించాను. లక్షలాది మందిని కలిశాను. వారి కళ్లలోకి చూసాను. వారి భావాలను తెలుసుకున్నాను. వారు చెప్పింది విన్నాను. చెప్పలేని విషయాలను కూడా అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించాను. అలా నా దేశ ప్రజలను కొంతైనా అర్థం చేసుకున్నాననే సంతోషం నాకు ఉంది” అని నెహ్రూ అన్నారు.

ఠాగూర్ అభినందన

నెహ్రూ రాసిన “టువార్డ్స్ ఫ్రీడమ్” పుస్తకం చదివిన తర్వాత రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ ఆయనకు ఒక లేఖ రాశారు.

“ప్రియమైన జవహర్‌లాల్, మీ పుస్తకం చదివి పూర్తిచేశాను. అది గొప్ప రచన. మీ ఆలోచనలు నన్ను లోతుగా ప్రభావితం చేశాయి. మీరు చెప్పిన అనుభవాల వెనుక ఉన్న మానవత్వం ఎంతో గొప్పది. మీ వ్యక్తిత్వం, మీ నిజాయితీ ఈ పుస్తకం అంతటా కనిపిస్తున్నాయి” అని ఠాగూర్ రాశారు.

ముగింపు

నెహ్రూ గురించి నేను నా అభిప్రాయాలకంటే, ఆయన కాలంలో ఆయనను చూసిన వ్యక్తుల మాటలనే ఎక్కువగా చెప్పాలని ప్రయత్నించాను. సర్దార్ పటేల్ లేఖలు, నెహ్రూ ప్రసంగాలు, ఠాగూర్ అభిప్రాయాలు — ఇవన్నీ ఆయన స్థాయిని అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగపడతాయి.

ఆయన త్యాగాలు, ఆయన ఆలోచనలు, ఆయన నిజాయితీ — ఇవి రాజకీయ ప్రచారాలతో తగ్గిపోవు.

అలాంటి వ్యక్తిని తక్కువ చేసి మాట్లాడటం నెహ్రూ గురించి కాదు. మాట్లాడే వ్యక్తి గురించి ఎక్కువగా చెబుతుంది.